सालडाँडाको यूवाहरुको अभियान : रोटे पिङमार्फत मौलिक संस्कृति संरक्षण

रोटे पिङ केवल खेल वा मनोरञ्जनको माध्यम होइन, यो नेपाली समाजको सांस्कृतिक पहिचान, सामाजिक एकता र पुस्तौंदेखिको परम्पराको प्रतीक हो।

दसैं नेपालीहरूको सबैभन्दा ठूलो चाड मात्र होइन, पुस्तौंदेखि चलिआएका मौलिक परम्परा र संस्कृतिलाई जीवन्त बनाउने पर्व पनि हो। दसैं आउनासाथ गाउँघरमा पिङ हाल्ने र त्यसमा रमाउने चलन नेपाली समाजको विशेष पहिचान बनेको छ। धार्मिक विश्वासअनुसार दसैंको टीकाको दिन पिङ खेलेर धर्ती छोड्दा पवित्र हुने मान्यता रहेकाले बालबालिकादेखि वृद्धवृद्धासम्म पिङमा झुमिने परम्परा आज पनि कायम छ।

हराउँदै गएको पिङ संस्कृति

पछिल्ला वर्षहरूमा वैदेशिक रोजगारी, बसाइँसराइ तथा गाउँमा युवाको कमीका कारण पिङ बनाउने परम्परा विस्तारै हराउँदै गएको छ। पहिले गाउँ–गाउँमा लिंगे पिङ र रोटे पिङ बनाइन्थ्यो भने अहिले धेरै स्थानमा यो दृश्य दुर्लभ बन्दै गएको छ।

यद्यपि स्याङ्जा जिल्लाका केही युवाले यस मौलिक संस्कृतिलाई जोगाउने अभियान थालेका छन्। उनीहरूले प्रत्येक वर्ष दसैंमा रोटे पिङ निर्माण गरी कम्तीमा तिहारसम्म सञ्चालनमा राख्ने गरेका छन्।

सालडाँडाका युवाको प्रेरणादायी प्रयास

स्याङ्जाको हरिनास गाउँपालिका–१, सालडाँडाका युवाले स्थानीय समुदायको सहकार्यमा रोटे पिङ निर्माण गरेका छन्। उनीहरूको उद्देश्य केवल मनोरञ्जन प्रदान गर्नु मात्र नभई नयाँ पुस्तालाई आफ्नै संस्कृति र परम्परासँग जोड्नु पनि हो।

समाजसेवी ज्योतिप्रसाद मानन्धरका अनुसार रोटे पिङले चाडपर्वको रमाइलो बढाउनुका साथै मौलिक पिङ संस्कृतिको संरक्षणमा पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेको छ। विदेशमा धेरै युवा गए पनि गाउँमा रहेका युवाले यस्ता परम्परालाई निरन्तरता दिइरहेका छन्।

युवा क्लबको सक्रियता

सालडाँडा मन्दिरचोक युवा क्लबका पूर्वअध्यक्ष लोकबहादुर मानन्धरका अनुसार स्थानीय युवाले विगत ३–४ वर्षदेखि प्रत्येक दसैंमा रोटे पिङ निर्माण गर्दै आएका छन्। स्थानीयको सक्रियतामा ठूला काठका खाँबो गाडेर तथा काठलाई चिरेर परम्परागत शैलीमै रोटे पिङ तयार गरिन्छ।

ग्रामीण क्षेत्रमा कात्तिक महिनादेखि रुख काट्न बन्देज लाग्ने परम्परा भएकाले पिङ निर्माण समयमै सम्पन्न गरिन्छ। यसले प्रकृति संरक्षण र सांस्कृतिक अभ्यासबीचको सन्तुलनलाई पनि झल्काउँछ।

मौलिक संस्कृति संरक्षणको सन्देश

आजको आधुनिक जीवनशैली र प्रविधिको प्रभावका बीच यस्ता मौलिक संस्कृतिहरू हराउने जोखिम बढिरहेको छ। स्याङ्जाका युवाले थालेको रोटे पिङ संरक्षण अभियान अन्य गाउँका लागि पनि प्रेरणादायी उदाहरण बन्न सक्छ। यदि प्रत्येक गाउँले आफ्नो मौलिक परम्परालाई यस्तै सक्रियताका साथ संरक्षण गर्ने हो भने नेपाली संस्कृतिको सुन्दर पहिचान भावी पुस्तासम्म सुरक्षित रूपमा हस्तान्तरण गर्न सकिनेछ।

निष्कर्ष

रोटे पिङ केवल खेल वा मनोरञ्जनको माध्यम होइन, यो नेपाली समाजको सांस्कृतिक पहिचान, सामाजिक एकता र पुस्तौंदेखिको परम्पराको प्रतीक हो। स्याङ्जाका युवाले थालेको संरक्षण अभियानले मौलिक संस्कृतिप्रतिको जिम्मेवारी र समर्पणको उत्कृष्ट उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ। यस्ता प्रयासलाई स्थानीय समुदाय, सामाजिक संस्था तथा सम्बन्धित निकायले प्रोत्साहन गरेमा नेपाली मौलिक संस्कृति अझ सुदृढ र दीर्घकालीन रूपमा संरक्षण हुन सक्छ।